Praca nad kontrolą posturalną w warunkach domowych

Print Friendly, PDF & Email

Opracowały: Elżbieta Fidelus, Magdalena Okrzasa, Katarzyna Zacharek

Praca nad kontrolą posturalną w warunkach domowych – antygrawitacyjne pozycje: wyprostna i zgięciowa oraz zdolność do izolowanych ruchów głowy od tułowia.

Najwcześniej dojrzewające i najbardziej bazowe dla rozwoju dziecka są systemy:

  • przedsionkowy, który opracowuje wrażenia płynące z ruchu. Każda zmiana położenia ciała jest dokładnie rejestrowana przez mózg i daje podstawę do dobrej kontroli ruchu przez dziecko. System ten odbiera każdy rodzaj ruchu: rotacyjny w różnych osiach obrotu, liniowy do przodu – do tyłu oraz góra-dół, liniowy po kole
  • dotykowy, opracowujący wrażenia z powierzchni naszego ciała, ale także z docisku np. przy masażu (tzw deep touch), głębokiego dotyku z nieco głębszych warstw skóry
  • proprioceptywny odbierający bodźce z głębszych warstw naszego ciała mięśni, ścięgien i stawów, pozwala na budowanie schematu ciała.

Dopiero na bazie dobrego odbioru bodźców z tych trzech bazowych systemów: przedsionkowego, dotykowego i proprioceptywnego doskonali się organizacja pozostałych rodzajów wrażeń.

Dla prawidłowego rozwoju kontroli posturalnej najbardziej istotne są systemy: przedsionkowy i proprioceptywny. Ich funkcjonowanie wpływa między innymi na kształtowanie się prawidłowego napięcia mięśniowego, współpraca poszczególnych partii mięśniowych.

Wrażenia z ruchu i czucia wspomagają rozwój odruchowy u niemowlęcia, który zamyka się ok ok. 6 miesiąca życia dziecka. Przedłużająca się aktywność odruchów pierwotnych może (za Sally Godar):

  • powstrzymywać rozwój odruchów posturalnych, które uniemożliwiają dziecku skuteczną interakcję ze środowiskiem
  • spowodować wystąpienie schematów niedojrzałych zachowań
  • spowodować, że niedojrzałe systemy będą dominować, mimo nabycia nowych umiejętności
  • blokować rozwój umiejętności samodzielnego poruszania się

1. Pozycje Antygrawitacyjne

  • Pozwalają na kontrolę głowy i właściwą prace oczu
  • Pozwalają na pokonanie siły grawitacji poprzez właściwą pracę prostowników i zginaczy
  • Gwarantują prawidłowe napięcie mięśniowe i postawę ciała.

Konsekwencje trudności w przyjęciu i utrzymaniu pozycji zgięciowej:

  • Nieprawidłowa postawa – garbienie się
  • Słaba równowaga
  • Hipertonia – sztywne szarpane ruchy z powodu dominacji prostowników
  • Zaburzenia wzrokowo-ruchowe
  • Zaburzenia koordynacji
  • Niechęć do uczestniczenia w zajęciach sportowych

Konsekwencje problemów w przyjęciu i utrzymaniu pozycji wyprostnej:

  • Nieprawidłowa postawa tendencja do chodzenia na palcach
  • Nieprawidłowa równowaga
  • Zakłócenia napięcia mięśniowego
  • Nasilona męczliwość
  • Utrata uwagi wzrokowej
  • Zaburzenia koordynacji

Ćwiczenia:

Pozycja zgięciowa

Dziecko leży na plecach. Głowa przyciągnięta do klatki piersiowej, nogi ugięte w kolanach przyciągnięte do brzucha. Wkładamy w palce stóp dziecka piankowe kołeczki. Dziecko trzymając spinacz chwyta nim kołeczki, wyciąga i odkłada na podłogę. Dziecko może robić to na zmianę raz jedna raz druga ręką, lub dwiema rękoma równocześnie.

Pozycja wyprostna

Dziecko leży na brzuchu i odbija zawieszony przed nim balon. Należy pamiętać o ty by podczas wykonywania zadania ręce i nogi dziecka były jak najdłużej uniesione ponad podłogę.
Czas ćwiczeń: dostosować do możliwości fizycznych dziecka. Efektywniejsze są ćwiczenia krótsze, a powtarzane dwu-trzykrotnie (2-3 minuty).

2. Zdolność do izolowanych ruchów głowy od tułowia

  • We wczesnym dzieciństwie odruch ATOS zapobiega leżeniu dziecka twarzą w dół, kiedy jest w pozycji na brzuchu
  • Pozwala przewrócić się dziecku z pleców na brzuch
  • Stanowi podstawę ruchu sięgania po przedmioty

Konsekwencje ograniczonej zdolności do izolowania ruchów głowy od tułowia:

  • Zachwiana równowaga przy ruchach głowy w którąkolwiek stronę
  • Ruchy jednostronne zamiast naprzemiennych, np. w czasie chodzenia, skakania itd.
  • Trudności z przekraczaniem linii środka ciała
  • Słabo rozwinięte ruchy wodzenia wzrokiem, szczególnie na linii środkowej
  • Brzydkie pismo
  • Trudności z percepcją wzrokową szczególnie symetrycznych przedstawień kształtów
  • Trudności z ustaleniem dominującej strony ciała

Ćwiczenia:

Poprawę izolacji ruchów głowy uzyskujemy w ćwiczeniach stabilizowania pozycji ciała z włączaniem zadań prowokujących rotację głowy za bodźcem

Dziecko trzyma dwa kije, ręce w łokciach ugięte. Po jednej stronie dziecka leża krążki, które dziecko (patrząc przez cały czas na to co robi), przesuwa po podłodze, po łuku za pomocą kija ( żółty) na drugą stronę, tak by krążki znalazły się daleko z tylu. Ręka przesuwająca krążek, coraz bardziej się prostuje. Druga ręka z kijem pozostaje cały czas w ugięciu, trzymając kij w tym samym miejscu (czerwony kij). Potem następuje zmiana rąk.

Dziecko trzyma z tyłu na barkach kij, ręce proste w łokciach. Rodzic siedząc z tyłu za dzieckiem, przesuwa wzdłuż kija atrakcyjny dla dziecka przedmiot (latarka, samochodzik). Głowa dziecka podąża za przedmiotem. Pilnujemy by ręce dziecka były cały czas proste.
Czas ćwiczeń: dostosować do możliwości fizycznych dziecka. Efektywniejsze są ćwiczenia krótsze, a powtarzane dwu-trzykrotnie (2-3 minuty).

3. Odruch przedsionkowookoruchowy

Odruch ten dziecko nabywa ok. 4 miesiąca życia. Umożliwia on patrzenie niezależne od ruchów głowy np.: śledzenie tekstu oczami, śledzenie oczami zabawki. Pozwala utrzymać stabilizacje pola widzenia.
Konsekwencje nie wystąpienia odruchu o czasie:

  • Zaburzona percepcja wzrokowa
  • Męczliwość oczu przy zadaniach wzrokowych
  • Trudności w czytaniu, zarówno tekstu, jak i przy przepisywaniu z tablicy.

Ćwiczenia:

  • Dziecko leży na plecach na podłodze. Rodzic trzyma na sznurku piłeczkę i przesuwa ją w różnych kierunkach w stosunku do dziecka (w linii pionowej, poziomej, skośnej, po krzyżu, dziecko wodzi oczami za piłka. Głowa dziecka nieruchomo leży na materacu.
  • Dziecko siedzi, opiera głowę o ścianę. Dorosły przesuwa przed nim mały, drobny przedmiot (z zewnętrznym dźwiękiem lub ruchem). Dziecko podąża wzrokiem za przedmiotem.
  • Dziecko siedzi, głowa nie opiera się. Ma za zadanie wodzić za przedmiotem tak samo jak w poprzednich zadaniach. W tym zadaniu dziecko samo kontroluje głowę w taki sposób, by pozostała ona nieruchoma.